1. Khung Pháp Lý Mới Về Quản Lý Hóa Chất Từ Năm 2026
Kể từ khi Luật Hóa chất năm 2025 có hiệu lực, hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua bán và sử dụng hóa chất tại Việt Nam được quản lý chặt chẽ hơn, với các quy định được cụ thể hóa tại Nghị định 24/2026/NĐ-CP, Nghị định 26/2026/NĐ-CP và Thông tư 01/2026/TT-BCT.
Điểm thay đổi quan trọng là cơ chế quản lý riêng đối với hóa chất “kiểm soát đặc biệt”. Theo khoản 2 Điều 17, các hóa chất này chỉ được phép bán cho:
(1) tổ chức có Giấy phép kinh doanh phù hợp;
(2) tổ chức, cá nhân đã công bố loại hóa chất và mục đích sử dụng trên cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Quy định này đặt ra nghĩa vụ pháp lý cụ thể cho doanh nghiệp trước khi đưa hóa chất vào sử dụng. Vì vậy, cần hiểu và tuân thủ đúng quy trình theo luật mới để tránh bị xử phạt hành chính hoặc đình chỉ hoạt động.
2. Hóa Chất Kiểm Soát Đặc Biệt Và Cơ Chế Quản Lý Riêng
Theo quy định tại Nghị định 24/2026/NĐ-CP và luật hóa chất 69/2025/QH15 , hóa chất kiểm soát đặc biệt là những hóa chất có mức độ nguy hiểm cao có nguy cơ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người, môi trường hoặc có khả năng bị lợi dụng cho mục đích trái pháp luật. Danh mục này được quy định cụ thể trong phụ lục kèm theo nghị định và có thể được cập nhật theo từng giai đoạn quản lý.
Điều quan trọng cần hiểu là không phải tất cả hóa chất độc hại đều mặc nhiên thuộc nhóm kiểm soát đặc biệt, và ngược lại, một số hóa chất tưởng như thông dụng vẫn có thể nằm trong danh mục kiểm soát.
3. Xác Định Nhóm Hóa Chất Chuẩn Trước Khi Đặt Hàng
Trước khi gửi yêu cầu mua hàng, doanh nghiệp cần rà soát danh mục hóa chất tại Nghị định 24/2026/NĐ-CP, dựa trên tên hóa học chính xác và số CAS để tránh nhầm lẫn giữa các chất có tên thương mại tương tự. Trong nhiều trường hợp, cùng một nhóm sản phẩm thương mại nhưng thành phần hóa học khác nhau, cần tham khảo MSDS để xác định xem sản phẩm có thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt hay không.
Danh mục hóa chất kiểm soát đặc biệt theo Nghị định 24/2026/NĐ-CP
Nếu hóa chất không thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt, doanh nghiệp có thể mua bán theo quy trình thương mại thông thường. Ngược lại, với hóa chất thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt, doanh nghiệp phải đăng ký và khai báo trên hệ thống quản lý quốc gia trước khi giao dịch.
Việc đăng ký, khai báo cần thực hiện trước khi gửi yêu cầu mua hàng theo quy định tại khoản 1 Điều 15 Nghị định 26/2026/NĐ-CP: tổ chức, cá nhân sử dụng hóa chất kiểm soát đặc biệt phải công bố loại hóa chất và mục đích sử dụng trên cơ sở dữ liệu chuyên ngành ít nhất 30 ngày trước khi đưa vào sử dụng lần đầu hoặc khi thay đổi mục đích sử dụng đã công bố.
4. Quy Trình Thực Hiện Mua Hóa Chất Kiểm Soát Đặc Biệt Theo Luật Hóa Chất 2025
4.1 Đối với nhóm khách hàng sử dụng hóa chất
Bước 1: Đăng Ký Tài Khoản Trên Cơ Sở Dữ Liệu Quốc Gia Về Hóa Chất
Theo Nghị định 24,25,26/2026/NĐ-CP và Thông tư 01,02/2026/TT-BCT, tổ chức, cá nhân hoạt động liên quan đến hóa chất kiểm soát đặc biệt phải đăng ký thông tin trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia do Bộ Công Thương quản lý. Doanh nghiệp cần đăng ký tài khoản theo mã số thuế, cung cấp đầy đủ thông tin pháp lý phải chính xác, trung thực và được cập nhật khi có thay đổi.
.png)
Tài khoản chỉ có giá trị pháp lý sau khi được xác thực theo quy định. Doanh nghiệp chưa có tài khoản hợp lệ sẽ không đáp ứng điều kiện pháp lý để thực hiện giao dịch hóa chất thuộc diện kiểm soát đặc biệt.
Hướng dẫn chi tiết cách Đăng ký và khai báo mục đích sử dụng trên Cơ sở Dữ liệu Quốc gia về Hóa Chất
Bước 2: Khai Báo Mục Đích Sử Dụng
Sau khi hoàn tất đăng ký tài khoản, doanh nghiệp phải thực hiện công bố và khai báo mục đích sử dụng hóa chất trên hệ thống. Nội dung khai báo bao gồm tên hóa chất, số CAS, khối lượng dự kiến sử dụng, mục đích sử dụng cụ thể và địa điểm sử dụng.
Bước 2.1: Tạo danh mục sản phẩm thương mại cần công bố mục đích sử dụng dựa vào MSDS của sản phẩm đó
.png)
Bước 2.2: Trỏ chuột vào dấu (+) đánh mã cas hoặc mã sản phẩm muốn công bố vào ô tìm kiếm để chọn sản phẩm
(2).png)
- Công bố mục đích sử dụng
- Sau khi công bố mục đích sử dụng hóa chất xong hệ thống sẽ trả về mã công bố sản phẩm cho đơn vị. Đơn vị mua hàng cần cung cấp mã công bố này cho bên bán để xác thực.
.png)
Theo quy định, việc khai báo phải được thực hiện ít nhất 30 ngày trước khi đưa hóa chất vào sử dụng lần đầu. Trường hợp doanh nghiệp thay đổi mục đích sử dụng so với nội dung đã công bố trước đó, việc khai báo lại cũng phải được thực hiện trước ít nhất 30 ngày kể từ thời điểm thay đổi. Vì vậy doanh nghiệp phải hoàn tất bước khai báo trước khi gửi nhu cầu mua hàng.Nếu mua và đưa vào sử dụng khi chưa đủ thời hạn khai báo, hành vi đó có thể bị xem là vi phạm quy định quản lý hóa chất.
Việc Khai báo này chính là cơ sở để cơ quan quản lý thực hiện giám sát, kiểm tra và hậu kiểm khi cần thiết.
Bước 3: Lập Phiếu Mua Bán
Sau khi giao dịch hoàn tất và doanh nghiệp đã nhận được hóa đơn cùng hàng hóa, một nghĩa vụ pháp lý tiếp theo phát sinh. Trong vòng 10 ngày kể từ ngày nhận hóa đơn và hàng hóa, doanh nghiệp phải lập Phiếu mua bán hóa chất kiểm soát đặc biệt trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia
.png)
Phiếu này ghi nhận thông tin giao dịch thực tế, bao gồm các thông tin:
Cần nhấn mạnh rằng trách nhiệm lập phiếu thuộc về bên mua, không phải nhà cung cấp. Việc không lập phiếu đúng thời hạn có thể bị xử phạt hành chính theo quy định hiện hành.
4.2 Đối với nhóm khách hàng thương mại
Đối với doanh nghiệp hoạt động theo mô hình thương mại (không trực tiếp sử dụng hóa chất trong sản xuất, nghiên cứu), quy trình khai báo có một số điểm đặc thù cần lưu ý:
Bước 1: Các điều kiện cần tuân thủ trước khi giao dịch
Bước 2. Đăng ký và quản lý tài khoản trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về hóa chất
Theo quy định của Luật Hóa chất 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành, doanh nghiệp kinh doanh hóa chất thuộc Danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt bắt buộc phải đăng ký tài khoản trên Cổng thông tin Cơ sở dữ liệu quốc gia về hóa chất trước khi thực hiện các giao dịch mua – bán.
Cụ thể, doanh nghiệp thương mại có trách nhiệm:
Tài khoản hợp lệ và còn hiệu lực trên hệ thống là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp thực hiện khai báo giao dịch, lập Phiếu mua bán hóa chất kiểm soát đặc biệt và hoàn thành nghĩa vụ báo cáo theo quy định. Trường hợp không đăng ký, không duy trì hoặc kê khai sai thông tin có thể bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật hiện hành.
Bước 3. Nghĩa vụ lập Phiếu mua bán sau khi nhận hàng
Trong vòng 10 ngày kể từ ngày Giao hàng và hóa đơn, doanh nghiệp phải hoàn tất việc lập Phiếu mua bán hóa chất kiểm soát đặc biệt trên hệ thống.
Thông tin kê khai bao gồm:
Với khách hàng thương mại, không bắt buộc kê khai mục đích sử dụng hóa chất, tuy nhiên vẫn phải đảm bảo toàn bộ thông tin giao dịch được cập nhật đầy đủ và đúng thời hạn.
5. Doanh Nghiệp Bảo Đảm Tuân Thủ Bền Vững
Việc tuân thủ quy định về hóa chất kiểm soát đặc biệt không nên chỉ là thủ tục khi thanh tra, mà cần là một phần của hệ thống quản lý nội bộ. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm tra danh mục hóa chất trước khi đặt hàng, phân công nhân sự quản lý hồ sơ khai báo và theo dõi thời hạn pháp lý, đồng thời lưu trữ đầy đủ tất cả tài liệu khai báo và phiếu mua bán để phục vụ kiểm tra khi cần.
Quản lý hóa chất đúng quy định không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp, minh bạch và trách nhiệm trong sản xuất và nghiên cứu.
Lời kết:
Luật Hóa chất 2025 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã thiết lập khuôn khổ quản lý chặt chẽ cho hóa chất kiểm soát đặc biệt. Để hoạt động bền vững, doanh nghiệp cần tuân thủ đầy đủ trình tự: xác định đúng loại hóa chất, đăng ký tài khoản hệ thống, khai báo mục đích sử dụng trước ít nhất 30 ngày, và lập phiếu kiểm soát mua bán trong vòng 10 ngày sau khi nhận hàng.
Thực hiện đúng ngay từ đầu giúp tránh vi phạm, bảo đảm pháp lý và duy trì ổn định lâu dài cho hoạt động sản xuất.
Nếu cần hỗ trợ xác định hóa chất thuộc diện kiểm soát đặc biệt hoặc tư vấn quy trình khai báo theo quy định pháp luật, đội ngũ chuyên môn của Alpha Coach luôn sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ kịp thời.
Tin tức liên quan
Chủng chuẩn vi sinh là gì? Phân loại & công dụng?
Standard Specification for Reagent Water
Kết nối với ALPHA COACH
.jpg)
